تلاوت و تكليف به آن ثابت است . مطلب ثانى : در بيان اين كه معتبر در سببيت استماع تحقق آن است ، خواه قارى مستجمع شرائط تكليف بوده باشد يا نه ، ذكور بوده باشد يا اناث ، ظاهر اين است خلافى در اين باب ميان علماى شيعه نبوده باشد ، بنا بر اين هرگاه استماع آيه سجده متحقق شد در حق مكلف لازم است اتيان به سجده نمايد ، اگر چه تلاوت آيه از غير مكلف بوده باشد مثل صبى يا مجنون ، اشكالى در اين نيست . بلى علماى عامه در اين خلاف كرده‌اند نظر به اين كه جماعتى از رؤساى ايشان مثل مالك و شافعى و غيرهما معتبر دانسته‌اند در استماع كه مىبايد قارى كسى بوده باشد كه امامت مستمع تواند نمود ، بنا بر اين هرگاه قارى زن بوده باشد يا مجنون و نحو آنها سجود بر مستمع لازم نخواهد بود ، تشكيكى در بطلان اين نيست . كلامى كه در اين مقام هست اين است كه هرگاه كسى استماع آيه سجده از نائم يا از بعضى از طيور نمود مثل طوطى ، آيا اين استماع نيز موجب سجده مىشود يا نه ؟ حكم خالى از اشكال نيست ، ممكن است كه گفته شود : مقتضاى عموم در حديث صحيح « عليه أن يسجد كلما سمعها » « 1 » حكم به وجوب است ، و همچنين است حال در حديث « اذا سمعت آية السجدة فاسجد » لكن انصاف اين است انصراف أمثال اين عموم در مثل مفروض بسيار مشكل است ، پس خروج از مقتضاى أصل به محض اشكال به اين عموم ممكن نيست ، اگر چه احتياط مقتضى عدم اخلال است . مخفى نماند معتبر در تحقق اين سبب محض استماع است ، خواه قارى معروف مستمع بوده باشد يا نه ، مرئى او بوده باشد يا خير ، قريب بوده باشد يا

--> « 1 » وسائل الشيعه ج 4 / 884 .